bireylerin bir deneyin parçası olduklarını veya gözlemlendiklerini bildiklerinde davranışlarını ve üretkenliklerini değiştirme eğilimi göstermesi. terim 1920'lerde chicago'daki hawthorne works fabrikasında yapılan verimlilik deneyleri sırasında ortaya çıkmıştır. ışıklandırma veya çalışma saatleri gibi fiziksel şartlardan ziyade, işçilerin kendilerine gösterilen ilgiden dolayı performanslarını artırdıkları saptanmıştır.